کاله - رضا قربانی
ghorbani1359@yahoo.com
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: رضا قربانی - ۱۳٩٥/٥/۱۳

چکیده

تاریخچه نگهداری مواد غذایی به 5000 سال قبل از میلاد می رسد و بی شک نگهداری در طول این سال ها با تغیرات گسترده ای مواجه شده است . آمدن تکنولوژی های مدرن و همراهی آن با شیوه های بسته بندی مواد غذایی موجب پیدایش بسته های هوشمندی شده که علاوه بر نگهداری صحیح در جلب مشتری، دادن اطلاعات مورد نیاز و تسهیل استفاده برای مصرف کننده کاربرد دارد و منجر به توجه های فراوانی در بازارهای رقابتی شده است .

کلمات کلیدی: بسته بندی هوشمند ، CRP ، جاذب رطوبت ، نانو حسگرها ، RFID

مقدمه

امروزه بسته بندی و پالایش مواد غذایی یکی از عمده ترین زمینه هایی است که به صورت ((هوشمند )) در آمده اند و این بدان معنا است که این بسته ها به شرایط محیطی واکنش نشان می دهند، یا در صورت خراب و سوراخ شدن خود را تعمیر و ترمیم می کنند و یا حتی مصرف کننده را نسبت به وجود آلودگی و یا حضور عوامل بیماری زا در بسته، آگاه می سازند. محققان تلاش بسیاری برای استفاده از تکنولوژیهای نوین در بسته‌‌بندی‌ انجام داده‌اند تا از این طریق بتوان محصول را در فروشگاه کنترل کرد و اگر صدمه ای به محصول وارد شد یا محصول فاسد گشت،‌ مسئولین فروشگاه بتوانند به موقع به آن رسیدگی کنند. این یکی از نیازهای اصلی بازار در 15 سال آینده خواهد بود . دلایل اینکه بسته‌بندی هوشمند از آنچه پیش‌بینی شده بود جلوتر رفته و با استقبال گسترده ای همراه شده است عبارتند از : 1) در تحقیقات سازمان های معتبر[1] مشخص شده است که مهمترین عامل در پیشرفت این صنعت علاقه مشتریان به مواد غذایی سالم و تازه در بسته‌بندی‌های مناسب می باشد. 2) استفاده گسترده از بسته های هوشمند در تمامی مواد غذایی خشک ، نوشیدنی ها، دارو ها و غیره 3) حفظ کامل ماده غذایی بسته بندی شده و جلوگیری یا به تأخیر انداختن فساد آن .

بسته بندی هوشمند

بسته بندی هوشمند [2] را در یک تعریف ساده می توان چنین گفت که : بسته ای که به شرایط محیطی واکنش می دهد و این عمل موجب می شود خریدار از سلامت یا فساد محصول بسته بندی آگاهی یابد اما کاربرد این بسته ها تنها محدود به این موارد نیستند، بلکه در زمان ورود و خروج به انبار و دوران انبارداری می توانند کمک شایانی به تولید کننده و فروشنده کنند. اهدافی که از ترکیب تکنولوژی هوشمند با فیلم های بسته بندی دنبال می شود عبارتند از : * یافتن اکسیژن * ارائه زمان و تاریخ * عمل آنتی میکروبیال * نمایش رشد میکروب * یافتن اتیلن * نمایش شوک های فیزیکی * گرمایش و سرمایش ماده غذایی * نمایش نشت یا فساد مکروبی * جذب بو و طعم یا افزایش آنها 

جذب رطوبت بسته بندی هوشمند تکنولوژی می باشد که با ساختار ارتباطی خود باعث افزایش ماندگاری[3] و کیفیت و امنیت موادغذایی می شود که نتیجه آن افزایش سلامتی جامعه و سود بیشتر برای تولید کننده می باشد. در ذیل تعدادی از این بسته ها معرفی می شوند:

بسته های CRP یا Controlled release Packaging

این گروه از بسته‌بندی‌های هوشمند در صنایع غذایی به محض شروع فساد در ماده غذایی در داخل بسته، از خود ماده نگهدارنده آزاد کرده و تغییرات دمایی، ترشح رطوبت و مایعات را از ماده غذایی داخل بسته تشخیص داده و به مصرف‌کننده اعلام می‌کنند. این گروه بسته ها حاوی فیلم پلاستیکی شفافی به نام دورتان[4] (که حاوی نانو مواد رسی) است که در سراسر پلاستیک پراکنده شده است و هدف اولیه تولید این نوع پلاستیک‌ها، جلوگیری از خشک شدن محتویات آنها و محافظت در مقابل رطوبت و اکسیژن است و قادر است اکسیژن ، دی اکسید کربن و رطوبت را برای حفظ گوشت و سایر غذاها بلوکه کند. این ماده پلاستیکی می‌تواند پلاستیک‌های روشن‌تر و مقاوم به حرارت ایجاد کند.

بسته های سخن گو

 این بسته ها که تحت عنوان بسته های زبان الکترونیکی [5] شناخته می شوند، دارای رشته هایی از نانوحسگرها هستند که نسبت به گازهایی که از مواد غذایی آزاد و موجب فساد آنها می‌شوند،به شدت حساس بوده و تا حد [6]PPT را شناسایی و تغییر رنگ می‌دهند که این تغییر رنگ، علامت واضحی از سلامت یا فساد ماده غذایی است.

بسته های خود سرد کن

این بسته ها [7] از مواد پلی الفین که از تلفیق ذرات نانو می باشد، تشکیل شده است. بسته‌بندی چند لایه برای مواد سیال مثل شیر و آب‌میوه به همراه یک لایه پلی‌الفین که از ذرات رسی در اندازه نانو با خاصیت مقاومت به گاز تشکیل شده از نمونه‌های این کاربرد است .

بر چسب های RFID

فناوری شناخت فرکانس‌های رادیویی [8]RFID در بیش از 50 سال پیش توسعه یافت، ولی امروزه این فناوری راه خود را برای کنترل مواد غذایی درفروشگاه ها پیدا کرده است. در این فناوری با استفاده از میکروپردازشگر‌ها می‌توان داده‌ها را به گیرنده‌های بی‌سیم ارسال کرد. امروزه می‌توان از این روش برای کنترل اقلام غذایی از انبار تا دست مصرف‌کننده بهره گرفت . این برچسب‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند، که از فاصله بسیار دور قابل اسکن بوده و صندوق‌دار در فروشگاه می‌تواند در یک لحظه تمام خرید مشتری و تاریخ مصرف محصولات را کنترل کند. برخلاف بارکدها که نیاز به اسکن دستی و خواندن یک به یک دارند، برچسب‌های RFID نیازی به خوانده شدن خطی نداشته و امکان خواندن تعداد زیادی از آنها در یک ثانیه وجود دارد. یک‌ برچسب‌ RFID تشکیل‌ شده است‌ از‌ یک‌ میکرو‌ چیپ‌ (تراشه‌ کوچک)‌ که متصل‌ به‌ یک‌ آنتن کوچک‌ می باشد.‌ این‌ تراشه‌ کوچک‌ حاوی‌ اطلاعات‌ خاصی‌ از‌ قبیل‌ شماره‌ شناسایی، تاریخ تولید و انقضا و... است که می‌تواند‌ از‌ فاصله‌ای‌ چند‌ متری‌ به ریدر (ثبات) [9] منتقل‌ شود.‌ این‌ ثبات ها که قابل نصب در‌ نقاط‌ گوناگون‌ می باشند‌، اطلاعات ارسالی را پردازش و به صورت قابل درکی تبدیل می کنند . ضعف اصلی این روش، افزایش ساخت قسمت های سیلیکونی آن می‌باشد. با ترکیب فناوری‌ نانو و الکترونیک (نانوترونیک) این برچسب‌ها ارزان‌ و کاراتر شده، همچنین پیاده‌سازی آنها آسان‌تر می‌شود.

  

References

       Intelligent Packaging for Food, Beverages, Pharmaceuticals and Household Products-Dr. P. Butler

       Convenience, food safety driving smart packaging market-By Ahmed ElAmin, 02May-2006 

        Advancing controlled release packaging through smart blending

 

رضا قربانی
فرشی از گل به پاس قدوم شما دوست عزیز . رضا قربانی لیسانس صنایع غذایی و کارشناسی ارشد مهندسی صنایع هستم از سال 1381 در صنعت غذا( نوشیدنی و امولسیون سازی) و در حال حاضر در شرکت لبنی کاله امل مشغول به فعالیت می باشم. امیدوارم مطالب موجود که بخشی از سایت های مختلف غذایی و برخی نوشته اینجانب می باشد برای شما دوستان مفید واقع شود .سوالات یا هر گونه نظرات خود را می توانید به ادرس ایمیلم ارسال نمائید . از همراهی با شما بسیار سپاسگذارم.
کدهای اضافی کاربر :